مطالب آموزشی مهندسی معماری
مهندسی معماری
1-اهمیت مکان در معماری بومی
2-معماری بومی و انسان
3-معماری بیونیک
4-فضاهاي عمومي، نیازهای انسانی و تعاملات
5-انواع فضاهای تجاری
6-ویژگیهای فضای باز مشترک
7-معماری بومی
8-عوامل مؤثر در افزایش ایمنی پارک های شهری
1-اهمیت مکان در معماری بومی
انسان از ابتدای پیدایش مراکز زیستی ،برای پاسخ به نیازهای خویش سعی کرده تا محیط را تحت سلطه و خواست خود درآورد. ربوبی اهمیت مکان را اینگونه بیان می دارد؛ در معماري بومي، هدف درك روح مكان است و نه خود آن.
عدم توجه به پويايي و كاربردهاي درون مكان و تأكيد بر اشياء يا شكل ايستاي كالبدي آن، باعث مي شود كه امروزه اغلب معماران و برنامه ريزان، با اعتقاد به اين كه با تغيير بردارهاي ارزشي در معماري، شكل كالبدي نيز تغيير مي يابد، از رشد، تغيير، قابليت انطباق و انعطاف پذيري سخن بگويند؛ ولي متأسفانه اين تحرك همچنان در قالب همان شكل كالبدي، بدون توجه به معنا و مفهوم آن، باقي مي ماند.
اين نوع نگرش به دليل توجه به پوسته ها و معيارهاي ظاهري، موفق نخواهد شد. چراكه در اين مقوله هدف اصلي قابليت انطباق و انعطاف پذيري اشكال كالبدي نيست بلكه قابليت انطباق و انعطاف پذيري كاركردهاست.
همچنین در جای دیگر نیز چنین شرح می دهد که؛ مفهوم قابليت انطباق كاركردها در معماري بيانگر اين واقعيت است كه هيچ پديده و عنصري نمي تواند پايدار و برقرار بماند مگر در شرايط مكاني مناسب، به نحوي كه ماهيت دروني اش پذيراي آن باشد. چراكه هرگز يك درخت در شوره زار نمي رويد.
در معماري پايدار برآورده شدن نيازهاي روحي و جسمي ساكنان از اهميت خاصي برخوردار است.
2-معماری بومی و انسان
فهم رابطه بین انسان و محیط طبیعی همواره مورد کاوش محققین و طراحان بزرگ بوده است.از یک سو این فضاهای محیط هستند که به وسیله انسان بر اساس وجوه بوم گرایانه و فرهنگی او مورد ادراک واقع می شوند،واز سوی دیگر رفتار فضایی در تعامل با یک الگوی آشنا و بومی واکنش نشان داده و شکل می گیرد. شولتز معتقد است كه ماهيت يك مكان در بعضي عرصهها، كنشي زماني است كه با فصلها يا دورههاي يك روز همانند هوا تغيير ميكند؛ عواملي كه بيش از هرچيز، موقعيتهاي متفاوت را تعيين ميكند. او خاطرنشان ميكند كه در واقع بيمعني است كه رخدادي را بدون ارجاع به يك محل تصور كنيم. سپس منظور خود را از مکان این چنبن روشن می سازدكه؛ مقصود ما چيزي بيش از يك موقعيت انتزاعي است.
در بررسی های صورت گرفته روانشناسانه در معماری بومی فرهنگ، انسان و مکان نقشی اساسی در شکوفایی احساس انسانی داشته و انسان را با توجه به خصیصه های خود جهت می دهد. سطح معنایی ارزشی – عاطفی مکان و محیط می تواند به پایبندی و وفاداری(تعلق) انسان گرویده و یا نتیجه عکس داشته باشد.
3-معماری بیونیک
واژه بیونیک (Bionic) از ترکیب دو لغت «بیولوژی» (Biology) و فناوری (Technology) تشکیل شده است.علم بیونیک، علمی میان رشته ای میان علوم مواد، زیست شناسی، مهندسی است که در آن درس های آموخته شده از طبیعت پایه و اساس علم مهندسی می شود. در این علم، بررسی ساختارهای زیستی، ایجاد روابط بین خواص و ساختار به منظور توسعه روش های پردازش و طراحی میکرو ساختاری برای مواد جدید است.
ساریکایا این علم را به دو بخش تقسیم می کند:
بیومیمتیکس (Biomimetics): درک صحیحی از سیستم های زیستی و استفاده از این مفاهیم در موارد مصنوعی با استفاده از فناوری فعلی.
بیوداپلیکیشن (Bioduplication): در مرحله پیشرفته تری است که در آن روش های جدید مانند مهندسی ژنتیک برای تولید یک طبقه از مواد جدید استفاده می شود. بصورت کلی می توان گفت که طراحی بیونیک یک طراحی همگرا است. بدین معنا که گذشتن از هر یک از این مراحل به معنای اتمام مرحله نیست و در یک حرکت مارپیچی و بر اساس نیاز و روندطراحی دوباره به مراحل قبلی بازگشت وجود دارد.
4-فضاهاي عمومي، نیازهای انسانی و تعاملات
از حدود دهه ۱۹۷۰ میلادی در نقاطی از دنیا ایده بازگشت به نوع زندگی گذشته و لزوم زندگی جمعی انسان ها به مرور رشد کرد. در واقع هدف اصلی این نوع مجموعه ها ارتقاء زندگی اجتماعی انسانها و فراهم ساختن تجربه زندگی هماهنگ وگروهی و اشتراکی مبتنی بر روش های مردم سالارانه برای ساکنین و همچنین دستیابی به سطح بالایی از پایداری می باشد.در چنین مجموعه هایی انسان ها تشویق می شوند با هم زندگی کنند و فعالیت های جمعی داشته باشند. در فضاهاي عمومي سه گروه متمايز از فعاليت هاي انساني شامل فعاليتهاي ضروري، اختياري و اجتماعي مشخص مي شوند كه در كيفيت بخشي به فضا بسيار مهم اند. در نواحي بي كيفيت شهري صرفا مي توان فعاليتهاي ضروري را يافت، به عبارتي مردم به كارهايي مي پردازندكه ناچار به انجام آن هستند.
«اولدنبرگ» به فضاهایی با عنوان مکان سوم در کنار خانه و محل کار اشاره می کند که میزبان تجمعات داوطلبانه افراد بوده و می توانند شکل ویژه ای از فضاهای عمومی باشند. در صورتی که مردم، به این فضاها و محیط آنها دلبسته باشند؛ تعاملات اجتماعی در قوی ترین حالت خود، به وقوع خواهد پیوست.
5-انواع فضاهای تجاری
مراکز تجاری محله ای
چنانچه از نامش پیداست، در اغلب محلات شهرمان با محدوده ای روبرو می شویم که چند مغازه کوچک را شامل می شود و نیازمندی های روزانه ی شهروندان را از این طریق برآورده می سازد. بسیاری از نیازمندی های عمومی روزانه از این طریق تأمین می شود اما چنین مراکزی در تأمین سایر نیازمندیها از جمله البسه، لوازم منزل و … ناتوان است.
مراکز تجاری در جوار خیابان ها
شکل گیری خیابانهای نوین و حضور اتوموبیل در بافت شهری طراحی بدنه ی خیابانها را با خود خود به همراه می آورد که مجموعه ی دکانها و مغازه ها را در امتداد مسیر خود جای می داد. این نوع شکل گیری می تواند کیلومترها تابع مسیر خیابانها به گسترش خطی خود ادامه دهد و نتیجه اینکه خیابان های با اهمیت شهری با این نوع گسترش تجاری احاطه می شود.
پاساژها
با شکل گیری خیابانهای اتومبیل رو به عنوان مسیرهای نوین شهری، همچنین با توجه به شکل گیری راسته های تجاری در جوار آنها ساختارهایی نیز مانند کاروانسراهای بازار در جوار خیابانها شکل گرفت که اغلب فعالیتهای همگرا در آن متمرکز می شود و این پاساژها طبقات متعددی دارند که ۲ یا ۳ طبقه اول آنها به فضاهای تجاری و مابقی به کا رگاه های صنعتی کوچک اختصاص می یابد. طراحی مجموعه مورد نظر از این قبیل مراکز می باشد.
مجموعه های تجاری
این مجموعه ها در حقیقت چهره ای نوین از همان پاساژها هستند که مجموعه ای از مغازه ها و فروشگاهها را در اطراف راهروهایی شکل می دهند و در این مجموعه ها نیز همگرایی عملکردی وجود دارد.
فروشگاه های بزرگ
این نوع فروشگاهها با الگوبرداری از نمونه های خارجی تا سال ۱۳۷۷ برای اولین بار در تهران خودنمایی کرد و آن فروشگاه فردوسی نام داشت. چهره تجاری نوینی را پدید آورد که کلیه نیازمندی ها را در زیر یک سقف و به صورت پلان آزاد در اختیار خریدار قراار می داد.
فروشگاه های زنجیره ای
فروشگاه های زنجیره ای به فروشگاه هایی اطلاق می شود که با بهره گیری از یک مدیریت مرکزی، با امکانات و تجهیزات به عرضه ی مایحتاج عمومی اعم از ضروری، حساس، اساسی و خدماتی می پردازد. این فروشگاه در نقاط محل های مناسب پرجمعیت شهری و در تقاطع شبکه ی راههای سریع السیر قرار داشته و از امکانات حمل و نقل عمومی برخوردار خواهد بود. در این فروشگاه ها عرضه کالاهای اساسی و کالاهایی را که در خانواده از اهمیت برخوردارند مانند خوار و بار، میوه و تره بار، گوشت و مواد پروتئینی، پوشاک، و منسوجات در اولویت قرار دارند و با قیمت عادلانه و یکسان و کیفیت مورد تأیید عرضه می گردد.
6-ویژگی های فضای باز مشترک
به منظور استفاده بهینه از فضاهای باز مشترک طراحی شده بین مجتمع های مسکونی، این فضاها باید متناسب با فرهنگ، اقلیم و سنت های هر منطقه طراحی شود چرا که فضاهای باز که عرصه های عمومی را در شهر تشکیل می دهند چنانچه با زمینه های تاریخی پیوند داده شوند، در تمایل با فضاهای باز عمومی بی شکل، ناخوانا و بی استفاده، فضاهای معنی دار می گردند که با نوع مردم همخوانی خواهند داشت.
لذا فضا را باید ظرفی برای معنی دانست و معنی را نیز در نهایت در زمینه تاریخی و فرهنگی جستجو کرد. فرهنگ که مجموعه ارزش ها و باورها و جهان بینی است قواعدی را می افریند که فضای ساخته شده بازتابی از آن بوده و از این طریق به محیط خود معنی می دهند.
فضاهای باز شهری که به طور معمول حاوی مفاهیم چند وجهی است باید در تعامل با جامعه قرار گیرد. فن آوری و حرکت اتومبیل ها تنها مسائل شهر ها نیستند بلکه ابعاد انسانی، تاریخی و بوم شناسی، خصوصیات جغرافیایی و فرهنگی نیز توجه لازم مبذول گردد.
7-معماری بومی
اولین باری که نامی برای این پدیده معماری نهاده شد معماری «خودجوش» به ابداع جوزپه پاگانو بود. دکتر آدریانو آلپاگونوولو در تحلیلی از این نام این چنین می نویسد: « منظور از خودجوش، معنی تصادفی بودن آن نیست، بلکه طبیعی بودن آن است، زیرا در عرصه این عملیات هیچ چیز تصادفی نیست. به عکس در هرگونه گزینش نهایت سختگیری به عمل می آید، این برخواسته از ضرورت های معین است. ضرورتهایی که تنها حامل جنبه های مادی وعملکردی نیستند.
بنا بر تعريفي که پاول اليور از معماري بومي دارد، معماري بومي، آنگونه از معماري است که از درون جوامع رشد مي کند و طي زمان خود را با شرايط اجتماعي، اقليمي و فناوري سازگار مي سازد و تکامل مي یابد و با ارزشها، اقتصاد و شيو ه هاي زندگي فرهنگ هايي که مولد آنها هستند سازگار مي باشند و يا به طور خلاصه معماري بومي، معماري مردم و معماري توسط مردم و نه براي مردم است.
در سال ۱۹۸۰ واژه معماری ابتدایی Primitive Architecture جهت تشخیص و تفکیک بین معماری ابتدایی و توسعه یافته مورد استفاده قرار گرفت. واژه ابتدایی صرفاً به بناهایی اشاره دارد که تاریخ نگاران و انسان شناس آن را ابتدایی می شناسند و با صرف حدود معینی از تکنولوژی و فنی بوجود می آید اگرچه آن بناها در مقابل بناهای تمدن های دیگرابتدایی به نظر می رسند اما با صرف حداکثر هوش و استعداد مردم آن روز و استفاده از منابع موجود در زمان و مکان خلق گشته اند و به این معناست که معماری الزامات اساسی جامعه را باساده ترین فرم پاسخ می دهد، میتوان گفت که واژه ابتدایی به جامعه ای که در آن ساخت و ساز انجام می گیرد اطلاق می شود نه به قابلیت ها و توان سازندگان بنا.
8-عوامل مؤثر در افزایش ایمنی پارک های شهری
پارک های شهری از جمله مکان هایی هستند که بعضا به علت تردد زیاد و ازدهام و شلوغی یکی از موارد مهم و بحث برانگیز امنیتی هستند که موضوع سلامت و امنیت آنها همیشه مورد بحث بوده است. وکرل و وایتزمن برای افزایش ایمنی و امنیت در محیط های شهری و شلوغ سه عامل را پیشنهاد می دهند:
آگاهی از محیط
قابل رویت بودن و مشاهده توسط دیگران
دسترسی های مناسب و سهل در صورت نیاز
یکپارچه نمودن این مؤلفه های طراحی و برنامه ریزی، ایمنی و امنیت را با ارائه فرصت های برای رهایی از الگوهای موثر جرم افزایش می دهد. در پارک های شهری امن ایمنی در پارک تامین شده و کودکان احساس امنیت خاطر و فقدان خطر می کنند. در واقع پایه بحث پارک ایمن بیشتر بر روی مسائلی متمرکز است که میزان خطرات را به حداقل برساند.
9-پارک کودک | اهداف پیدایش پارک کودک
پارک کودک مکانی است آموزشی، تفریحی که در آن فعالیت های گوناگون به منظور غنی کردن زندگی کودکان، پروش خلاقیت، برانگیختن کنجکاوی، تحریک کردن تصورات، تفرح و سرگرمی در محیطی کاملا کودکانه به آنها ارائه می گردد. این پارک به منظور جرقه زدن تصورات و تخیلات کودکان، آموزش مفاهیم، بیداری علاقه و کنجکاوی، بالا بردن روحیه اعتماد به نفس، حس مسئولیت و بالاخره بازی کردن ایجاد شده است. در فضای پارک، هیچ خطر یا مواد مضری که ممکن است برای سلامت افراد به خصوص کودکان، احتمال ریسک داشته باشد، استفاده نمی گردد. بچه ها علاوه برآن که در داخل فضا به بازی و تفریح مشغولند، در فضاهای آموزشی شرکت کرده،در سالن آمفی تئاتر به تماشای فیلم و تئاتر می نشینند و در کتابخانه به مطالعه می پردازند. فضاهای تفریحی مانند رستوران چند منظوره، فضای بازی آبی،فضاهای ورزشی،مکمل این مجموعه می باشند. نکته قابل ذکر این است که طراحی پارک بایستی به گونه ای باشد که کودکان با کمترین آسیب جسمی روبرو شوند.
اهداف پیدایش پارک کودک
قرارگیری کودکان در محیطی مناسب تعلیم و تربیت،تأثیر بسزایی در رشد و پرورش، هوش، استعداد و خلاقیت دارد. ایجاد این گونه فضاها در رشد و پرورش خلاقیت و هوش نسل فردا و در نتیجه ارتباط سطح فکری، عملی و فرهنگی جامعه مؤثر است. این گونه پارک ها برای دستیابی به اهداف زیر طراحی می شوند:
ایجاد فضایی به منظور بهسازی محیط زیست
ایجاد فضایی مخصوص بازی کودکان
گرد هم آوردن افراد جامعه و کودکان
از همه مهتر مکانی برای آموختن و آموزش کودکان
جنبه های آموزشی پارک ها به اندازه موارد تفریحی و بهسازی محیط زیست حائز اهمیت است. در واقع در این پارک ها سعی در ایجاد فضایی است که آموزش بتواند جنبه تفریحی داشته باشد.
10-توسعه حفاظتی | توسعه مختلط
توسعه حفاظتی آن دسته از توسعه است که با هدف حفظ میراث فرهنگی صورت می پذیرد. حفاظت با مفاهیمی نظیر مرمت و نگهداری متفاوت است؛ اقدام حفاظتی توسعه به صورت وسیعی از اقدامات اطلاق می شود که با هدف حفظ میراث فرهنگی صورت می گیرد.
به نوعی دخالت آگاهانه در فضاهای شهری برای جلوگیری از فرسایش و معاصر سازی آن می باشد.
توسعه مختلط: توسعه کاربری مختلط به معنی یک ساختمان یا مجتمع است که شامل کاربری های های مختلفی از زمین می شود. معمولاً این اصطلاح وقتی به کار می رود که بهره برداری های مسکونی، اداری، تجاری، سرگرمی و مراقبت از کودکان و یا استفاده های اجتماعی مثل مدرسه، کتابخانه و خدمات دولتی با هم ترکیب شوند.
منطقه بندی کاربری مختلط ممکن است از نظر مقیاس بزرگ بوده و یا محدود به یک مکان کوچک گردد. یک الگوی رایج در این زمینه شامل مغازه ها و رستوران ها در همکف ساختمان و آپارتمان های مسکونی در طبقات دوم و سوم میباشد.
11-توسعه شهری
طی سال های اخیر مقوله ی توسعه ی شهری به توسعه پایدار شهری منجر گردیده و در دو سطح خرد و کلان مطرح شده است. کیفیت زندگی انسان ارتباط مستقیمی با کیفیت محیط زیست او او دارد و باتوجه به این که بسیاری از انسان ها در مکانی به نام شهر زندگی می کنند که محل برقراری اکثر ارتباطات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی نیز می باشد مسائلی از جمله بحران محیط زیست، انرژی، آلودگی هوا، آلودگی صوتی، ترافیک بخشی از عواملی هستند که می توانند کیفیت زندگی انسان را دستخوش تغییر و دگرگونی قرار دهند.
در این شرایط در راستای افزایش و بهبود کیفیت زندگی انسان توجه به مقوله ی توسعه ی پایدار یا پایداری در شهر مطرح می شود. بررسی مسائل مربوط به پایداری زمانی ملموس می شود که نمود عملی آن شکل گرفته باشد و منجر به نتایج موفقیت آمیزی گردد.
توسعه در معناي فضايي، به تغييراتي در کاربري اراضي براي تأمين نيازهاي بشري به صورت تجاوز تدريجي به نواحي توسعه نيافته مثلاً ساخت راههاي ارتباطي در مناطق طبيعي و يا توسعهاي که به افزايش تراکم بيانجامد مثل افزايش جمعيت در نتيجه افزايش تراکم مسکوني اشاره دارد.
توسعه شهري به معناي تغييرات محتوايي و کالبدي عناصر فضايي شهري يعني گسترش فيزيکي، دگرگوني کاربري اراضي، تغييرات شبکه ارتباطي، تحولات جمعيتي و اجتماعي و توسعه اقتصادي ميباشد.
در توسعه شهري هم کالبد و ساختار فيزيکي شهر و هم ابعاد فضايي و معنايي شهر دچار تحول و پيشرفت مي گردد که نتايج آن ايجاد مکاني سازمان دهي شده، انتظام يافته و برنامه ريزي شده براي حيات و فعاليّت انسانهاست.
12-طراحی سازه خوب
براي يك طراحي خوب، صحيح و مناسب تعاريف متعددي ارائه گرديده است. ويترويوس سه مرتبه براي معماري قائل است: سودمندي، پايداري و زيبايي. از مجموع آنچه كه در تعريف يك طراحي صحيح از گذشته تا به حال بيان شده است و براساس آنچه كه در طراحي سازه به عنوان هدف نهايي در نظر گرفته مي شود مي توان نتيجه گرفت اساساً يك طرح خوب واجد مشخصاتي بشرح زير مي باشد:
- سادگي
- وحدت
- ضرورت
هريك از اين مشخصات بايد در تمامي مراحل طراحي مورد توجه قرار گيرد و حتي در مرحله تعيين جزئيات و طراحي اجزاء ساختمان به طور دقيق رعايت گردد.
13-سازه فضاکار
سازه فضاکار یک سیستم خرپای سه بعدی است که دهانههای آن در دو جهت گسترش یافتهاند و اعضای آن فقط تحت تاثیر کشش و فشار قرار دارند. این سازهها از مدولهای یکسان و تکرار شونده با لایههای موازی در بالا و پایین (مشابه میلههای فوقانی و تحتانی خرپا) تشکیل میگردند.
(سازه فضاکار، به مجموعه سازههای مشابهی اطلاق میشود که شامل شبکهها، طاق ها، برج ها، شبکههای کابلی، سیستمهای پوستهای و غشایی، سازههای تا شونده و ترکیبات کش بستی میشود. این تعریف، یک تعریف ریخت شناسانه از سازههای فضا کار است.
یک قاب فضایی یا سازه فضایی، عبارت است از سازهای که از اجزای خرپامانند سبک و محکم تشکیل شده از پایههایی که در یک الگوی هندسی در کنار هم قرار گرفتهاند. قابهای فضایی برای پوشش دادن دهانههایی که تکیهگاه کم تعدادی دارند به کار میروند.
چون در قابهای فضایی، همچون خرپاها از مثلث استفاده میشود، لنگرهای خمشی، به صورت بارهای کششی و فشاری به اعضای محوری خرپا منتقل میگردند که این خود باعث مستحکم بودن قابهای فضایی میشود. گاهی از سازههای فضاکار در ساخت موتور سیکلت و وسایل حمل و نقل نیز استفاده میشود.
14-توسعه شهری و شـبکه مترو
«ژان آندری» و «ژان پل رودریگ» تراکم بالا و تقاضای تحرک زیاد در مسافتهای کوتاه را از ویژگیهای محیط شهری میدانند. آنان در مبحث حمل و نقل و توسعه شهری، سه دوره را متمایز میکنند؛
- دوره جابهجایی پیاده یا با درشکه: شهر متراکم و کم و بیش مدور با قطر یا طول حدود ۵ کیلومتر، کاربری مختلط و تراکم جـمعیتی زیاد.
- دوره جابهجایی با مترو واگن برقی(۱۹۲۰-۱۸۹۰): شهر با یک الگوی نامنظم و ستارهای ۲ تا ۳ کیلومتر در امتداد محورهای مجهز به مترو یا واگن برقی گسترش یافته، مرکز شهر(با کاربری مختلط)متراکمتر شده و نواحی پیرامون از تراکم پایین بـرخودار بـودند. در این دوره تراکم عمومی شهر به ۵۰ تا ۱۰۰ نفر در هکتار کاهش یافت. الگوی کاربری اراضی بازتابی از طبقات اجتماعی بود؛ اقشار میانی و مرفه به سطوح بیرونی و حومه روی آوردند، در حالی که طبقه کارگر در مرکز شهر متمرکز گردید.
- دوره تسلط اتومبیل(از ۱۹۳۰): در دهه آخـر قـرن ۱۹، اتومبیل در شهرهای اروپایی و امریکایی ظاهر شد. با افزایش بسیار سریع ضریب مالکیت آن، الگوی توسعه شهر نیز تغییر یافت. در گذر زمان، فعالیتهای تجاری نیز در حومه پخش شدند و اتومبیل (به ویژه در امریکایی شمالی) بر توسعه شهر تسلط یافت.
15-مولفه های کیفیت فضایی ایستگاه های مترو
امروزه به دلیل نقش مهمی که ایستگاه های مترو در زندگی شهری ایفا می کنند ، مبحث بهبود کیفیت حمل و نقل و ارتقای رضایتمندی مسافران از سفر با مترو از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است.
ایجاد و ارتقای کیفیت مناسب سرویس دهی در حمل و نقل عمومی یکی از مهمترین اولویت های مسئولین حمل و نقل عمومی است. میزان کیفیت حمل و نقل عمومی تعیین کننده میزان رضایتمندی مسافران از سفر می باشد . از نظر تیرینپولوس و آنتونیو (۲۰۰۸) رضایتمندی مسافران از حمل و نقل عمومی به معنای نسبت دستیابی واقعی به خواسته های مسافران به کل انتظارات آنهاست.
جیونی و ریتولد( ۲۰۰۷ ) بهره گیری از سیستم های حمل و نقل عمومی دیگر در کنار ایستگاه های مترو در جهت تسهیل دسترسی ها را در ارتقای رضایتمندی مسافران موثر می دانند. خوانایی مسیرها و سهولت دسترسی ها از این منظر مورد توجه قرار گرفته اند.
تسهیل رفت و آمد و طراحی مسیرها به نحوی که تمام فضا را تحت پوشش قرار داده و به مسافران حق انتخاب مسیر مناسب تر را بدهد از مولفه های ارتقای کیفیت فضایی ایستگاه های مترو است.
16-مفهوم ایستگاه های پایانه ای مترو
ایستگا ه های پایانه ای مترو، گونه ای از ایستگاه های مترو هستند که در نقاط عطف ترافیکی قرار می گیرند و نقش شهری و یا فراشهری دارند. این نوع از ایستگاه ها به عنوان مکان های تغییر وسیله ی نقلیه سفر مورد استفاده قرار می گیرند و در کنار آنها، پایانه های اتوبوس و تاکسی و دیگر وسایل نقلیه موتوری برای جابه جایی شهروندان و انتقال آنها به نقاط داخلی شهر وجود دارد. مانند ایستگاه های پایان های صادقیه تهران و شهید سلطانی کرج.
دومین خاصیت ایستگاه پایان های مترو از مفهوم مکانی آن در ساختار شهرها ناشی می شود و به صورت ذیل تعریف میگردد:
ایستگاه به عنوان مکان شامل تمامی فضاهای ساخته شده و فضاهای باز، همراه با کاربری های و فعالیت های مرتبط با ماهیت آن است، که در اطراف ساختمان ایستگاه با شعاع قابل پیاده روی قرار گرفته و با توجه به نوع ویژگی های روانی-فیزیکی کاربران، ویژگی های تاریخی-عملکردی مکان قرارگیری و توسعة در حال وقوع در اطرافش ساختار یافته است.
هر دو خاصیت نامبرده در تعامل و ترکیب با یکدیگر سبب تشکیل رویکرد تاز های می شوند که با نام مکان های ملاقات معنا می یابد. این رویکرد در حقیقت مفهوم فضای عمومی شهری را به فضای ایستگاه های پایان های مترو می بخشد. در نتیجة ترکیب خاصیت گره-مکان، یکسری از خصوصیات ویژه برای این گونه از فضاها تعریف می شود که سبب شکل گیری فضای عمومی معاصر در دل شهرهای امروزی می گردد.
با این تعریف، فضای پایان های ایستگاه های مترو در حقیقت مکان وقوع ملاقات های از پیش تعیین شده و غیرپیش بینی شده است، این فضا و محیط اطرافش به عنوان یک بازار مدرن و مکانی که مردم در آن با تمامی زندگی شهری در ارتباط نزدیک قرار دارند، به ایفای نقش می پردازد.
17-طراحی معماری فضای داخلی
در طراحی و اجرای فضاهای داخلی ساختمان و نحوه ارتباط آنها با یکدیگر و ارتباط ساختمان با اطراف،باید امکانات ویژه ای برای حفظ جان افراد در مقابل مخاطرات و بهبود عملکرد سیستم در شرایط تهدید و کاهش آسیب پذیری ان فراهم شود.
تعیین طرح هندسی بنا، موقعیت و ابعاد بازشوها، نحوه دسترسی ها و پیش بینی فضای امن به صورت چند عملکردی برای هر ساختمان به عهده مهندس معماری است. مهندس معماری باید با توجه به کاربری بنا و نیازهای آن، فضا را به گونه ای طراحی نماید که علاوه بر شرایط عادی، در شرایط اضطراری و بحران نیز موجب حفظ جان مردم و کاهش آسیب پذیری و مدیریت بهینه گردد.
